ਗਰਮ ਸੇਕ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਸੱਟ ਜਾਂ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਮੈਂ ਗਰਮ ਸੇਕ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਲਗਾਵਾਂ?" ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਸੋਜ ਲਈ ਬਰਫ਼, ਅਕੜਾਅ ਲਈ ਗਰਮ ਸੇਕ, ਪਰ ਚੋਣ ਨਾਲੋਂ ਸਮਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਬਰਫ਼ — ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ
ਬਰਫ਼ ਨਵੀਂ ਸੱਟ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ 48 ਤੋਂ 72 ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੇੜ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ (inflammation) ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਘਟਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ:
- ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 15 ਤੋਂ 20 ਮਿੰਟ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ
- ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪੈਕ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਸੋਈ ਵਾਲੇ ਤੌਲੀਏ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੋ; ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਲਗਾਓ
- ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਘੰਟੇ ਬਰਫ਼ ਲਗਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- ਜੇ ਚਮੜੀ ਸੁੰਨ, ਸਫ਼ੈਦ, ਜਾਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ
ਤੌਲੀਏ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਮਟਰਾਂ ਦਾ ਪੈਕਟ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਰੀਦੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪੈਕ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ।
ਗਰਮ ਸੇਕ — ਜਦੋਂ ਸੋਜ ਘਟ ਜਾਵੇ
ਗਰਮ ਸੇਕ ਆਕੜੀਆਂ, ਦੁਖਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ, ਨਵੀਂ ਸੋਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੋਜ ਘਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਗਰਮ ਸੇਕ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਓ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅੰਗ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਰਫ਼ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਰਹੋ। ਇਸ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਉਹ ਸਰਜਰੀ ਹੈ ਜੋ ਆਕੜੇ ਹੋਏ ਜੋੜ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਕੈਪਸੂਲਰ ਰਿਲੀਜ਼ (capsular release), ਆਰਥਰੋਲਾਈਸਿਸ (arthrolysis)): ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਿਚਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਸੇਕ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਹੈ:
- ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਕਣਕ ਦਾ ਥੈਲਾ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ, ਜਾਂ ਕੋਸਾ ਸ਼ਾਵਰ, ਸਭ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
- ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ 20 ਮਿੰਟ
- ਗਰਮ ਪੈਕ ਲਗਾ ਕੇ ਨਾ ਸੌਂਵੋ; ਜਦੋਂ ਚਮੜੀ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨਾਲ ਦੱਬੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਗਰਮ ਸੇਕ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਸਰਤਾਂ ਜਾਂ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪੀ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਆਕੜੇ ਹੋਏ ਟਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਘੱਟ ਬੇਆਰਾਮੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿਚਾਅ ਕਰ ਸਕੋ।
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰੇ
ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਦ ਘਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਅੰਗ ਲਾਲ, ਗਰਮ, ਵਧਦਾ ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਰਮ ਸੇਕ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ।
ਮੋਟਾ ਨਿਯਮ
| ਪੜਾਅ | ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਕੀ ਵਰਤਣਾ ਹੈ |
|---|---|---|
| ਪਹਿਲੇ 2-3 ਦਿਨ | ਟਸ-ਟਸ, ਕਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ | ਬਰਫ਼ |
| ਹਫ਼ਤਾ 1-2 | ਠੀਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਪਰ ਆਕੜਿਆ ਹੋਇਆ | ਕੋਈ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ |
| ਹਫ਼ਤਾ 2 ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਆਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪਰ ਸੁੱਜਿਆ ਨਹੀਂ | ਕਸਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਸੇਕ, ਜੇ ਦੁਖੇ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ |
| ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ | ਤਿੱਖਾ ਦਰਦ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ | ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ, ਪੈਕ ਨਹੀਂ |
