ਆਪਣੇ ਦਾਗ਼ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਦਾਗ਼ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਖ਼ੁਦ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਦਾਗ਼ 6–12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅਸਲ ਫ਼ਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਗ਼ ਕਿੰਨਾ ਨਰਮ, ਪੱਧਰਾ ਅਤੇ ਫਿੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਾਗ਼ ਕਿਵੇਂ ਪੱਕਦਾ ਹੈ
ਪਹਿਲੇ 2–3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅਜੇ ਜੁੜ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਨੂੰ ਛੇੜੋ ਨਾ, ਸੁੱਕਾ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।
ਲਗਭਗ 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਗ਼ ਮੁੜ-ਘੜਨ (remodelling) ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਮ ਹੈ। ਅਗਲੇ 6–12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਾਗ਼ ਦੇ ਕਾਹਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ, ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਕੋਲੇਜਨ (collagen, ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤੰਦ) ਦੀ ਥਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵੱਧ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਰੇਸ਼ੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਗ਼ ਪੱਧਰਾ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾਗ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ ਸਨ।
ਮਾਲਸ਼ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ
ਜਦੋਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਖਰੀਂਡ ਲੱਥ ਜਾਣ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ), ਤਾਂ ਹਲਕੀ ਮਾਲਸ਼ ਹੇਠਲੇ ਟਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਖਿਸਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਕੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ।
- ਸਾਦੀ, ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ ਮੌਇਸਚਰਾਈਜ਼ਰ ਕਰੀਮ ਵਰਤੋ: ਸੋਰਬੋਲੀਨ (sorbolene), ਵਿਟਾਮਿਨ E ਕਰੀਮ, ਜਾਂ ਜੋ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਂਡ ਵਾਲੀਆਂ "ਦਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਕਰੀਮਾਂ" ਠੀਕ ਹਨ ਪਰ ਆਮ ਮੌਇਸਚਰਾਈਜ਼ਰ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ।
- ਇੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਓ ਕਿ ਚਮੜੀ ਹੇਠਲੇ ਡੂੰਘੇ ਟਿਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਹਿੱਲੇ, ਸਿਰਫ਼ ਉੱਪਰੋਂ ਨਾ ਖਿਸਕੇ। ਦਬਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾਗ਼ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਦੋ ਮਿੰਟ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ, ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ।
- ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਦਾਗ਼ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਮਾਲਸ਼ ਕਰੋ।
ਜੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਸ਼ ਨਾਲ ਬੇਆਰਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਹੈ; ਦਾਗ਼ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੁਕ ਜਾਓ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।
ਸਿਲੀਕੋਨ ਜੈੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ੀਟਾਂ
ਸਿਲੀਕੋਨ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਨੁਸਖ਼ੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾਗ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧੇ ਹੋਏ (hypertrophic) ਦਾਗ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ ਜੇ 6–8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਗ਼ ਉੱਭਰਿਆ, ਲਾਲ, ਜਾਂ ਖ਼ਾਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ।
ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੈਮਿਸਟ ਤੋਂ ਸਿਲੀਕੋਨ ਜੈੱਲ (ਉੱਤੇ ਲਗਾਓ, ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ) ਜਾਂ ਸਿਲੀਕੋਨ ਸ਼ੀਟਾਂ (ਦਾਗ਼ ਉੱਤੇ ਚਿਪਕਾਓ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਭਰ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿਣ ਦਿਓ) ਖ਼ਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹੋ। 8–12 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋ। ਜੇ ਚਿਪਕਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਧੱਫੜ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਅ
ਨਵਾਂ ਦਾਗ਼ ਆਮ ਚਮੜੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੰਗ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧੁੱਪ ਦੀਆਂ UV ਕਿਰਨਾਂ ਦਾਗ਼ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢਕੋ ਜਾਂ ਉੱਚੇ SPF ਵਾਲੀ ਸਨਸਕ੍ਰੀਨ ਲਗਾਓ: ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ, ਲੰਮੀ ਸੈਰ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਉਦੋਂ ਵੀ ਜਦੋਂ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਂਹ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ।
ਕੀ ਆਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ
ਆਮ: ਗੁਲਾਬੀ, ਸਖ਼ਤ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਭਰਿਆ, ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਖ਼ਾਰਸ਼ ਵਾਲਾ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁਧਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਈਪਰਟ੍ਰੌਫ਼ਿਕ ਦਾਗ਼ (hypertrophic scar, ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਦਾਗ਼): ਉੱਭਰਿਆ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੋਟਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਖ਼ਾਰਸ਼ ਵਾਲਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਲੀਕੋਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਟੀਰੌਇਡ ਟੀਕਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਕੀਲੌਇਡ ਦਾਗ਼ (keloid scar): ਅਸਲ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ। ਉੱਪਰਲੇ ਅੰਗ (ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਹੱਥ ਤੱਕ ਦੀ ਬਾਂਹ) ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ, ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਪੜੀਆਂ, ਜਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੀਲੌਇਡ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕੀਏ।
ਸਾਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰੋ ਜੇ
- ਦਾਗ਼ ਲਾਲ, ਗਰਮ, ਸੁੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਸਾਵ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ (ਇਹ ਦਾਗ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਲਾਗ (ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ)
- ਪਹਿਲੇ 6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਰ ਮੋਟਾ ਜਾਂ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇ
- ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਾਰਸ਼ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਿਲੀਕੋਨ ਅਤੇ ਮੌਇਸਚਰਾਈਜ਼ਰ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ
- ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਹ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਾਟ ਜਾਵੇ (ਕਈ ਵਾਰ ਜੋੜ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ ਬਣੇ ਤੰਗ ਦਾਗ਼ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ (ਕੱਟ ਕੇ ਢਿੱਲਾ ਕਰਨਾ) ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ)
