Triệu chứng bàn tay và ngón tay

Đau bàn tay
tại Rockhampton

Đau bàn tay và ngón tay rơi vào một số ít kiểu rõ ràng. Năm kiểu dưới đây bao trùm phần lớn các trường hợp — và kiểu dấu hiệu cảnh báo (nhiễm trùng bàn tay cấp) là kiểu cần được đánh giá trong cùng ngày. Bệnh nhân được khám tại Mater Private Hospital Rockhampton, đến từ khắp Central Queensland.

Về triệu chứng

Điều gì đang xảy ra

Đau ở các ngón tay và lòng bàn tay có nhiều loại nguyên nhân hơn cổ tay hay khuỷu tay, vì bàn tay có rất nhiều khớp nhỏ, gân, ròng rọc và khoang da. Nhưng bất chấp sự đa dạng đó, phần lớn đau bàn tay tự sắp xếp thành một số ít kiểu có thể nhận ra rõ ràng — điều ngón tay làm khi đau (mắc kẹt, rũ xuống, cong, cứng) thường là chỉ dẫn cho chẩn đoán tốt hơn là vị trí của cơn đau.

Năm kiểu dưới đây mô tả điều bệnh nhân nhận thấy trước tiên. Mỗi kiểu có một bệnh sử, một đặc điểm thăm khám và một hướng điều trị đặc trưng. Ngón cái được trình bày riêng ở trang chuyên về đau ngón cái, và các tình trạng phía cổ tay (ống cổ tay, de Quervain, các biểu hiện sau ngã) ở trang chuyên về đau cổ tay.

Kiểu là gì

Năm kiểu của đau bàn tay

Mỗi thẻ dưới đây đặt tên một kiểu (điều ngón tay làm hoặc trông ra sao) và chẩn đoán mà nó thường gợi ý nhất. Nếu triệu chứng của quý vị khớp với nhiều hơn một kiểu, buổi khám sẽ xác định kiểu nào là nguyên nhân chính.

Ngón tay mắc kẹt hoặc kẹt cứng khi gấp
Thường kèm một nốt sần đau, sờ thấy ở lòng bàn tay tại nền của ngón bị ảnh hưởng.

Ngón tay lò xo

Mắc kẹt, lục cục hoặc kẹt cứng của một ngón tay ở tư thế gấp — đôi khi nặng đến mức phải dùng tay kia duỗi ngón ra một cách thụ động. Cơ chế là sự không tương xứng giữa một gân gấp dày lên và ròng rọc A1 hẹp ở nền ngón tay, với một nốt sần sờ thấy, đau ở mặt lòng bàn tay. Thường ảnh hưởng ngón đeo nhẫn và ngón giữa nhất, và hay gặp hơn ở người tiểu đường. Điều trị leo thang từ nẹp ngón và tiêm corticosteroid (phần lớn khỏi với cách này) đến phẫu thuật giải phóng ròng rọc A1 — một thủ thuật nhỏ trong ngày.

Tìm hiểu về ngón tay lò xo →Tìm hiểu về phẫu thuật giải phóng ngón tay lò xo →Phẫu thuật giải phóng ngón tay lò xo tại Rockhampton →
Ngón tay cong bị kéo bởi một dải xơ ở lòng bàn tay
Ngón đeo nhẫn hoặc ngón út gấp lại chậm và tiến triển, với một dải xơ sờ thấy chạy từ lòng bàn tay vào ngón.

Co rút Dupuytren

Một tình trạng có tính di truyền của cân gan tay — hay gặp nhất ở nam giới Bắc Âu trên 50 tuổi — dày lên thành các nốt, rồi trưởng thành thành các dải xơ chạy từ lòng bàn tay vào các ngón, kéo chúng dần vào tư thế gấp. Ngón đeo nhẫn và ngón út bị ảnh hưởng nhiều nhất. Nốt và dải xơ sờ thấy được; nghiệm pháp mặt bàn (quý vị có đặt phẳng được bàn tay lên mặt bàn không?) theo dõi tiến triển. Điều trị được đề nghị khi co rút cản trở chức năng bàn tay. Cắt cân bằng kim, tiêm collagenase và cắt cân mở, mỗi cách có vị trí của nó; lựa chọn tùy thuộc kiểu dải xơ, mức độ liên quan khớp và tiền sử tái phát.

Tìm hiểu về bệnh Dupuytren →Tìm hiểu về cắt cân Dupuytren →Phẫu thuật Dupuytren tại Rockhampton →
Đầu ngón rũ xuống sau một chấn thương đột ngột
Đột ngột không thể duỗi khớp cuối cùng của ngón tay sau một chấn thương gấp quá mức — bắt bóng, giắt ga giường, đập ngón vào góc đồ nội thất.

Ngón tay hình búa

Đứt gân duỗi tận tại khớp liên đốt xa (DIP), có hoặc không kèm một mảnh xương bị bứt — khớp DIP không còn duỗi chủ động được và đầu ngón rũ xuống. Cơ chế là gấp cưỡng bức đột ngột một đầu ngón đang duỗi. X-quang xác định thể có xương, đôi khi cần cố định bằng phẫu thuật. Phần lớn ngón tay hình búa khỏi với nẹp duỗi DIP liên tục trong 6–8 tuần đeo nghiêm ngặt 24 giờ — phác đồ nẹp đòi hỏi cao hơn bệnh nhân tưởng, nhưng bỏ lỡ một lần thay có thể làm đồng hồ đếm lại từ đầu. Ngón tay hình búa đến muộn hoặc có mảnh xương lớn là ứng viên phẫu thuật.

Tìm hiểu về ngón tay hình búa →
Các khớp ngón cứng, nổi cục — mạn tính
Sưng và cứng dần các khớp ngón tay, với các nốt xương thấy được ở khớp DIP (nốt Heberden) hoặc PIP (nốt Bouchard), đặc biệt ở bệnh nhân lớn tuổi.

Thoái hóa khớp liên đốt xa (DIP) và liên đốt gần (PIP)

Hao mòn các khớp ngón nhỏ là kiểu đau bàn tay mạn tính thường gặp nhất. Các khớp DIP (gần đầu ngón nhất) phát triển nốt Heberden; các khớp PIP (ở giữa) phát triển nốt Bouchard. Kiểu này thường hai bên, có tính gia đình, ảnh hưởng nữ nhiều hơn nam, và có xu hướng ổn định vào một trạng thái cuối ít đau hơn nhưng cứng và biến dạng hơn sau giai đoạn hoạt động. Nang nhầy ở khớp DIP và các gai xương nhỏ đều có thể gây biến dạng thấy được. Điều trị trải từ điều chỉnh hoạt động, nẹp và tiêm đến hàn khớp (DIP, đôi khi PIP) hoặc thay khớp (PIP) ở các trường hợp giai đoạn cuối chọn lọc.

Tìm hiểu về thoái hóa khớp DIP →Tìm hiểu về thoái hóa khớp PIP →Thay khớp ngón tay tại Rockhampton →
Ngón hoặc bàn tay nóng, giật giật, sưng
Đỏ, sưng và đau tăng dần cấp tính — thường kèm sốt, đặc biệt sau một vết đâm nhỏ, một vết cắn của động vật hoặc người, hoặc một xước măng rô đã bị viêm.

Nhiễm trùng bàn tay Dấu hiệu cảnh báo

Nhiễm trùng bàn tay xấu đi nhanh chóng và cần đánh giá phẫu thuật trong cùng ngày ở phần lớn trường hợp. Chín mé quanh móng (paronychia), chín mé đầu ngón (felon, khoang tủy sâu của đầu ngón), viêm bao gân gấp (dọc theo đường đi của gân gấp, với các dấu Kanavel — sưng hình thoi, ngón giữ ở tư thế hơi gấp, đau khi duỗi thụ động, đau dọc bao gân) và nhiễm trùng các khoang gan tay sâu, tất cả đều cần dẫn lưu khẩn. Nếu không điều trị, chúng có thể gây cứng ngón, hoại tử gân, nhiễm khuẩn huyết, và trong trường hợp cực đoan là cắt cụt. Vết cắn của động vật và người có tỷ lệ nhiễm trùng đặc biệt cao và cần dùng kháng sinh với ngưỡng thấp cho việc rửa vết thương sớm. Bất kỳ vết thương bàn tay nào có vệt đỏ, sốt, hoặc đau tăng nhanh đều nên được phân loại trong vài giờ, không phải vài ngày.

Tìm hiểu về nhiễm trùng bàn tay →

Các kiểu ít điển hình hơn

Những nguyên nhân khác cần nhắc đến

Một số ít biểu hiện đau bàn tay không khớp với bộ năm kiểu ở trên. Chúng ít gặp hơn với vai trò là than phiền chính nhưng đáng biết đến — đặc biệt vì chúng có hướng xử trí riêng.

U và cục ở bàn tay

Một khối u ở bàn tay không thuộc các kiểu ở trên — một u hạch bao gân gấp ở lòng bàn tay tại nền một ngón, một nang nhầy ở khớp DIP, hoặc một u tế bào khổng lồ của bao gân (một khối mô mềm lành tính nhưng có triệu chứng cơ học). Mỗi loại có một vị trí, kiểu phát triển và hướng điều trị đặc trưng. Buổi khám phân định khối u nào là loại nào qua thăm khám và hình ảnh.
Hướng dẫn về u bàn tay và cổ tay →
Gãy ngón tay hoặc chấn thương đầu ngón

Chấn thương cấp — một ngón bị đè hoặc kẹt, một vết cắt sâu, một vết rách giường móng. Phần lớn khỏi với nẹp, băng buộc ngón (buddy strapping) hoặc chăm sóc vết thương; nhóm nhỏ cần phẫu thuật (gãy di lệch, biến dạng xoay, chấn thương giường móng phức tạp, lộ xương) có lợi từ đánh giá chuyên khoa sớm. Tình trạng uốn ván và xử trí vết thương sạch là các bước sớm chung.
Gãy ngón tay →
Biến dạng boutonnière hoặc cổ thiên nga

Các biến dạng ngón mạn tính xảy ra sau một chấn thương gân bị bỏ sót hoặc không điều trị, hoặc phát triển trong viêm khớp do viêm. Kiểu boutonnière — gấp khớp PIP kèm ưỡn quá mức khớp DIP — xảy ra sau một chấn thương dải trung tâm không được nẹp ở tư thế duỗi cấp tính. Cổ thiên nga là kiểu ngược lại. Cả hai được phân định qua thăm khám; điều trị tùy thuộc độ mềm dẻo của biến dạng và các khớp liên quan.
Biến dạng boutonnière →

Khi nào gặp bác sĩ chuyên khoa

Ngưỡng để giới thiệu chuyên khoa

Phần lớn đau bàn tay ban đầu được xử trí ở tuyến chăm sóc ban đầu — bác sĩ đa khoa, nẹp và thời gian giải quyết phần lớn. Giới thiệu chuyên khoa là phù hợp khi:

Bàn tay hoặc ngón tay nóng, sưng và đau ngày càng tăng — cần được phân loại trong cùng ngày vì có thể nhiễm trùng bàn tay.
Một đầu ngón không duỗi được sau một chấn thương gấp quá mức — cần được nẹp ngay và phân loại trong cùng tuần để xác nhận ngón tay hình búa và loại trừ một mảnh xương bứt lớn.
Một ngón đang kẹt cứng, lục cục hoặc mắc kẹt khi gấp và một lần tiêm corticosteroid đã hết tác dụng hoặc không hiệu quả.
Một dải xơ ở lòng bàn tay đang tạo ra co rút gấp cố định của một ngón, cản trở chức năng bàn tay (nghiệm pháp mặt bàn thất bại).
Đau khớp ngón không còn kiểm soát được bằng nẹp, thuốc kháng viêm và điều chỉnh hoạt động.
Có một khối u ở lòng bàn tay hoặc ngón đang lớn lên, gây đau, hoặc cản trở cơ học đến việc dùng bàn tay.
Một vết cắn của động vật hoặc người ở bất kỳ đâu trên bàn tay đã gây bất kỳ đỏ, sưng hoặc nóng nào.
Nghi ngờ gãy ngón tay — biến dạng thấy được, sưng ấn lõm, hoặc lệch xoay của ngón khi nắm chặt bàn tay.

Nhiễm trùng bàn tay cấp — đỏ, nóng, giật giật, xấu đi nhanh, có hoặc không sốt — cần đánh giá trong cùng ngày. Vết cắn tốt nhất được khám trong vài giờ, không phải vài ngày.

Tại phòng khám

Một buổi khám bàn tay diễn ra như thế nào

Buổi khám đầu tiên kéo dài 30–40 phút. Nó bao gồm khai thác bệnh sử có hệ thống (khi nào, điều gì làm nặng thêm, đau chính xác ở đâu, điều gì làm dịu, có chấn thương đột ngột nào, có triệu chứng cơ học nào), thăm khám tập trung vào từng khớp ngón, các gân gấp và gân duỗi, cân gan tay, các cơ nội tại, cùng việc xem lại bất kỳ hình ảnh nào quý vị mang theo. Buổi khám kết thúc bằng một chẩn đoán (hoặc một kế hoạch rõ ràng để xác nhận) và một kế hoạch điều trị chi tiết — nẹp, tiêm, chụp hình thêm, hoặc phẫu thuật — được viết cho bác sĩ đa khoa.

Trị liệu bàn tay được phối hợp tại chỗ thông qua phòng khám của Ruby Doolan (Extend Rehabilitation), giúp giữ trị liệu sau khám, sau tiêm và sau mổ ở cùng một nơi. Chi phí, mức hoàn tiền Medicare và quy trình báo giá có trên trang chi phí; các bác sĩ đa khoa có thể tìm thấy đường giới thiệu và phân loại mức độ khẩn trên trang dành cho bác sĩ giới thiệu.

Các buổi tư vấn bàn tay tại phòng khám do Dr Kieran Hirpara phụ trách, bác sĩ phẫu thuật bàn tay và chi trên được đào tạo fellowship tại Mater Private Hospital Rockhampton. Fellowship chuyên sâu về phẫu thuật bàn tay và cổ tay tại Brisbane Hand & Upper Limb Clinic.

Bệnh nhân đến từ

Khắp Central Queensland

Bệnh nhân được khám vì đau bàn tay và ngón tay từ Rockhampton và khu vực rộng hơn. Thời gian di chuyển và ghi chú về lịch hẹn có trên mỗi trang khu vực phục vụ:

Câu hỏi thường gặp

Những câu hỏi của bệnh nhân mà chúng tôi hay nghe nhất

Làm sao tôi biết đau bàn tay của mình có cần phẫu thuật không?

Phần lớn đau bàn tay không cần phẫu thuật. Ngón tay lò xo thường khỏi với một lần tiêm corticosteroid; ngón tay hình búa khỏi với nẹp duỗi DIP ở đại đa số bệnh nhân; thoái hóa khớp DIP và PIP ổn định vào một trạng thái cuối kiểm soát được bằng nẹp, tiêm và điều chỉnh hoạt động. Những tình trạng thường cần phẫu thuật hơn là co rút Dupuytren tiến triển (thường khi khớp bàn-ngón gấp quá 30° hoặc khớp PIP bị liên quan), gãy ngón di lệch, nghi ngờ nhiễm trùng bàn tay (dẫn lưu khẩn), ngón tay hình búa thể xương với mảnh lớn, và thoái hóa khớp giai đoạn cuối. Việc đầu tiên trong buổi khám là xác lập chẩn đoán — chính điều đó quyết định hướng xử trí.
Ngón tay tôi nóng, sưng và giật giật — tôi cần được khám khẩn đến mức nào?

Trong cùng ngày, hoặc qua cấp cứu nếu phòng khám của Dr Hirpara không thể khám cho quý vị trong ngày. Nhiễm trùng bàn tay — chín mé quanh móng, chín mé đầu ngón, viêm bao gân gấp, nhiễm trùng khoang gan tay sâu — xấu đi trong vài giờ chứ không phải vài ngày. Nhiễm trùng không điều trị có thể gây cứng ngón, hoại tử gân, nhiễm khuẩn huyết, và hiếm khi là cắt cụt. Vết cắn của động vật và người mang tỷ lệ nhiễm trùng đặc biệt cao. Ngưỡng để đánh giá sớm là thấp: vệt đỏ chạy dọc lên bàn tay, đau tăng làm quý vị thức giấc ban đêm, một ngón giữ ở tư thế hơi gấp vì duỗi thụ động gây đau (kiểu viêm bao gân gấp), hoặc bất kỳ sưng nào tăng nhanh, tất cả đều cần khám lại khẩn.
Ngón tay tôi cứ kẹt cứng khi gấp — có phải là vấn đề về gân không?

Đúng — đó là kiểu ngón tay lò xo kinh điển. Gân gấp dày lên tại bao của nó, ròng rọc A1 hẹp lại, và gân mắc kẹt khi đi qua. Tiếng bật, lục cục hoặc kẹt cứng đột ngột chính là gân bật qua ròng rọc. Thường có một nốt sần đau ở nền ngón bị ảnh hưởng phía lòng bàn tay. Phần lớn trường hợp khỏi với một lần tiêm corticosteroid, đôi khi lần thứ hai; phần không đỡ là ứng viên cho phẫu thuật giải phóng ròng rọc A1, một cuộc mổ nhỏ trong ngày. Người tiểu đường có xu hướng đáp ứng kém hơn với tiêm và thường cần phẫu thuật hơn.
Đầu ngón tôi không duỗi thẳng được sau khi bắt bóng — đó là gì?

Gần như chắc chắn là ngón tay hình búa — đứt gân duỗi tận tại khớp cuối cùng của ngón. Cơ chế là gấp cưỡng bức đột ngột một đầu ngón đang duỗi (bóng đập vào đầu ngón, ga giường mắc vào, ngón đập vào góc đồ nội thất). Cần chụp X-quang sớm để nhận diện nhóm thiểu số có mảnh xương bứt lớn cần cố định phẫu thuật. Số còn lại được xử trí bằng nẹp duỗi DIP, đeo liên tục ngày đêm trong 6–8 tuần. Phác đồ nẹp đòi hỏi cao hơn phần lớn bệnh nhân tưởng — tháo ra để tắm có thể làm đồng hồ đếm lại từ đầu nếu khớp DIP gấp trong lúc thay. Nẹp được đeo càng sớm sau chấn thương thì kết quả càng tốt.
Tôi có một ngón cong đang nặng dần — có phải Dupuytren không?

Có thể. Co rút Dupuytren là sự dày lên chậm, không đau của cân gan tay thành một nốt rồi thành một dải xơ kéo ngón vào tư thế gấp — thường gặp nhất ở ngón đeo nhẫn và ngón út, ở nam giới Bắc Âu trên 50 tuổi, thường có tiền sử gia đình. Chẩn đoán được đưa ra khi thăm khám — một dải xơ sờ thấy chạy từ lòng bàn tay vào ngón. Nghiệm pháp mặt bàn (quý vị có đặt phẳng được bàn tay lên mặt bàn không?) theo dõi tiến triển và dùng để chọn thời điểm can thiệp. Điều trị thường được đề nghị khi co rút cản trở chức năng bàn tay, không sớm hơn. Các lựa chọn — cắt cân bằng kim, tiêm collagenase, cắt cân mở — mỗi cách có một vai trò; buổi khám sẽ thảo luận cách nào phù hợp với kiểu dải xơ, mức độ liên quan khớp và tiền sử tái phát.
Tôi nên gặp bác sĩ đa khoa trước hay đến thẳng bác sĩ chuyên khoa?

Cần có giấy giới thiệu của bác sĩ đa khoa để được Medicare hoàn tiền, nên dù thế nào buổi khám với bác sĩ đa khoa vẫn đến trước. Bác sĩ đa khoa cũng có thể sắp xếp hình ảnh ban đầu (X-quang cho bất kỳ đau ngón sau chấn thương hoặc đầu ngón rũ xuống nào) và bắt đầu kháng sinh nếu nghi ngờ nhiễm trùng bàn tay. Các biểu hiện cấp — một đầu ngón không duỗi được, một vết cắt sâu, một ngón nóng sưng, một gãy ngón kèm biến dạng — tốt nhất được khám trong cùng tuần (hoặc cùng ngày với nhiễm trùng) và phần lớn bác sĩ đa khoa sẽ giới thiệu khẩn. Các kiểu khởi phát chậm — ngón tay lò xo, Dupuytren, thoái hóa khớp ngón — là kiểu giới thiệu chuyên khoa điển hình.